Tekenen van de eisprong: wat veel vrouwen merken

Tekenen van de eisprong zijn bijvoorbeeld veranderd cervixslijm, een trekkend gevoel in de onderbuik (eisprongpijn), meer libido of, achteraf zichtbaar, een stijging van de temperatuur. Sommige vrouwen merken ze op, veel vrouwen merken niets, en beide komt vaak voor.

Geen enkel lichaamssignaal laat op zichzelf zien dat er een eisprong heeft plaatsgevonden of wanneer.

Sommige vrouwen voelen hun eisprong, veel vrouwen niet. De eisprongpijn, een eenzijdig trekkend gevoel in de onderbuik rond het midden van de cyclus, kennen veel vrouwen; wie het heeft, merkt het vaak bijna elke maand.

Er worden vooral vijf tekenen van de eisprong genoemd: veranderd cervixslijm, een trekkend gevoel, meer libido, een andere stemming en, pas achteraf zichtbaar, een stijging van de temperatuur. Het slijm hangt samen met het hormoon oestrogeen, de temperatuurstijging met het hormoon progesteron, dat pas na de eisprong wordt aangemaakt. Je merkt dus verschijnselen die bij een proces horen dat je van buiten niet ziet.

Ontbrekende tekenen zeggen daarom niets over of er een eisprong heeft plaatsgevonden, en aanwezige tekenen bewijzen er niets over. Voor een zwangerschap telt de eisprong, niet of jij hem merkt.

Waarom is de eisprong eigenlijk zo belangrijk? De eicel kan maar ongeveer 12–24 uur bevrucht worden, zaadcellen overleven meerdere dagen in het lichaam, meestal 3–5. Een zwangerschap is daarom het meest waarschijnlijk in de dagen vóór de eisprong en op de dag van de eisprong. Het berekende vruchtbare venster beslaat ongeveer zes dagen en eindigt op de verwachte eisprongdag; met een bevestigde positieve test duurt het een dag langer. Het is een benadering, geen vaste datum, en ook buiten dit venster is een zwangerschap mogelijk, omdat de eisprong eerder of later kan komen dan berekend.

Voor anticonceptie zijn deze berekening en het observeren van lichaamssignalen geen van beide geschikt: de eisprong verschuift van cyclus tot cyclus, en signalen kunnen ontbreken of misleiden. Wil je niet zwanger worden, bespreek je vragen daarover dan met je huisarts.

Cyclusdag 1 is de eerste dag van de menstruatie. Bij veel vrouwen ligt de eisprong ongeveer 14 dagen vóór de volgende menstruatie. Dat is een vuistregel, geen vaste datum: zelfs bij cycli van 28 dagen is de eisprong over ongeveer tien dagen gespreid, en maar in ongeveer 1 op de 10 van deze cycli lag hij precies 14 dagen vóór de menstruatie. “De eisprong is altijd op dag 14” is daarom een mythe.

Bepalend is de cyclusduur. De tijd tussen eisprong en volgende menstruatie is de meer constante, de tijd daarvoor schommelt. Bij een cyclus van 35 dagen ligt de eisprong gemiddeld eerder rond cyclusdag 20 dan rond dag 14, bij 24 dagen eerder rond dag 12; beide waarden zijn benaderingen met een spreiding van meerdere dagen.

Eiwitachtig, rekbaar cervixslijm is een teken dat veel vrouwen waarnemen. Cervixslijm is de vloeistof uit de baarmoederhals, die je als afscheiding op je ondergoed of bij het afvegen kunt opmerken. “Eiwitachtig” betekent: als rauw eiwit, helder en tussen twee vingers tot draden uit te trekken. In de loop van de cyclus verandert het: na de menstruatie is vaak weinig of niets te zien, daarna wordt het vochtig en romig, rond het midden van de cyclus helder, dun en rekbaar, daarna weer taai en troebel. Dat gebeurt over meerdere dagen, en belangrijker dan één enkele waarde is de omslag.

De piek, de laatste dag met helder, rekbaar slijm, staat pas achteraf vast, want pas de volgende dag blijkt dat het de laatste was. De piek ligt bij de meeste vrouwen hooguit drie dagen vóór of na de stijging van het hormoon LH (luteïniserend hormoon), dat de eisprong in gang zet. Het slijm laat dus een periode rond de eisprong zien, geen dag. Weinig slijm zegt niets over of er een eisprong plaatsvindt. Zo observeer je het:

1. Kies een vast moment, bijvoorbeeld ’s avonds, en bekijk na de cyclus het verloop, niet losse dagen.
2. Beschrijf in woorden wat je ziet: niets, vochtig, romig, waterig of eiwitachtig.
3. Bloedresten, sperma, glijmiddel of geïrriteerde huid veranderen het beeld. Dan is het beeld van die dag niet bruikbaar, en “niets te zien” is een geldige invoer.

Merk je dat afscheiding duidelijk geel, groen, grijs of schuimend is, wit en brokkelig als huttenkaas, scherp of naar vis ruikt, jeukt, brandt of rauw aanvoelt, heb je pijn bij het plassen of bloed je na seks, laat dit dan het best door een arts beoordelen. Komen er koorts of zeer hevige onderbuikpijn bij, dan geldt het kader aan het einde.

Eisprongpijn, in vaktaal ovulatiepijn, is een eenzijdig trekkend of stekend gevoel in de onderbuik rond het midden van de cyclus. Meestal trekt het na uren weg, in de regel na 3 tot 12, soms pas na maximaal twee dagen. Het kan vlak vóór de eisprong, eromheen of kort erna optreden en ontbreekt bij veel vrouwen.

Beschreven wordt het als trekken, doffe druk of een korte steek, soms met misselijkheid of pijn in de onderrug. Sommige vrouwen melden licht, kortdurend bloedverlies, bruin of roze. Wordt het sterker, houdt het langer aan of herhaalt het zich, laat dit dan het best door een arts beoordelen. De kant kan wisselen of gelijk blijven, en eraan valt niet af te lezen of er een eisprong plaatsvindt.

Sommige vrouwen vinden warmte, bijvoorbeeld van een kruik, en rust prettig, zolang het trekken licht blijft. Of een pijnstiller geschikt is, bespreek je met de apotheek of je huisarts; zeg daar dat je zwanger wilt worden of zwanger zou kunnen zijn, want dan is niet elk middel geschikt.

Trekken, een gespannen gevoel of een opgeblazen gevoel in de dagen na de vermoedelijke eisprong komen voor en zijn niet betrouwbaar te duiden. Of er een zwangerschap is, laat een zwangerschapstest zien, geen lichaamsgevoel. Ongeveer twaalf dagen na de eisprong is een standaardtest vaak nog negatief; blijft de menstruatie uit, dan herhaal je een negatieve test na enkele dagen.

Niet elke pijn midden in de cyclus is eisprongpijn. Zeer hevige of toenemende pijn, pijn met koorts, duizeligheid of flauwte: niet afwachten, maar direct medische hulp zoeken, ook als je geen zwangerschap verwacht. Meer hierover staat in het kader aan het einde. Om het bij te houden volstaan kant, duur en hevigheid.

Een ovulatietest is een tweede waarneming, geen vervanging. Hij toont in de urine de stijging van het hormoon LH, niet dat de eisprong al heeft plaatsgevonden: een positieve test toont LH, geen eicel. De eisprong volgt op de stijging meestal na 12–36 uur, in zeldzame gevallen tot ongeveer twee dagen later. Een test is ook geen middel voor anticonceptie.

Bij klassieke strips geldt de testlijn als positief wanneer hij minstens zo donker is als de controlelijn, de lijn die laat zien dat de test werkt. Dat is een conventie van de fabrikant, geen medische grens, en een lijn die bijna zo donker is, blijft een negatief resultaat. Ontbreekt de controlelijn, dan is de test ongeldig. Afgelezen wordt na de tijd uit de gebruiksaanwijzing, vaak 5 tot 10 minuten; wat later nog donkerder wordt, telt niet.

Wanneer je begint, hangt af van de cyclusduur: bij klassieke strips begin je bij een cyclus van 28 dagen meestal rond cyclusdag 9, bij 35 dagen rond dag 14. De tabel van jouw test staat in de gebruiksaanwijzing; bij korte of onregelmatige cycli begin je eerder, bij zeer lange cycli kan het veel testdagen zonder stijging geven. Ook het tijdstip van de dag verschilt per test. Klassieke strips doe je meestal overdag, niet met de eerste ochtendurine; vaak staat in de gebruiksaanwijzing ongeveer 10 tot 20 uur en in de uren ervoor weinig drinken. Bij de Clearblue roze kan elk tijdstip, maar elke dag ongeveer op hetzelfde tijdstip, en minstens 4 uur van tevoren niet plassen. De Clearblue paars noemt de eerste ochtendurine. Heel veel drinken verdunt de urine.

Een negatieve test sluit een stijging niet uit: teststrips missen ongeveer een kwart tot een derde van de stijgingen, en bij ongeveer 3 op de 10 cycli is er vóór de eigenlijke stijging een eerdere, waarop geen eisprong volgt. Hoe meer dagen op rij wordt getest, hoe eerder een stijging opvalt; of een tweede test per dag zinvol is, staat in de gebruiksaanwijzing. Bij veel vrouwen stijgt LH over twee tot zes dagen: de lijn wordt donkerder, bereikt een piek en wordt weer lichter, dat is geen fout.

Zwangerschap, de overgang en medicijnen die LH of hCG bevatten, kunnen het resultaat vertekenen; de fabrikanten noemen ze als storende factoren. Bij zeer onregelmatige cycli zijn tests moeilijker af te lezen. Blijft er ondanks dagelijks testen gedurende ongeveer drie cycli een stijging uit, bespreek dat dan met je huisarts.

Digitale tests tonen symbolen in plaats van lijnen. Je herkent je test aan de verpakking: Clearblue paars heet Advanced, Clearblue roze Digital.

• Clearblue paars: de lege cirkel betekent geen stijging. De knipperende smiley toont een stijging van oestrogeen, niet van LH. De vaste smiley toont de LH-stijging en blijft ongeveer 48 uur staan.
• Clearblue roze: lege cirkel, geen LH-stijging; vaste smiley, LH-stijging. Een knipperende smiley bestaat hier niet.

De paarse test begint eerder in de cyclus dan klassieke strips; de tabel staat in de gebruiksaanwijzing. Meerdere dagen achter elkaar met een knipperende smiley zijn mogelijk voordat de vaste smiley verschijnt; bij een klein deel van de cycli verschijnt hij helemaal niet, dat is geen defect van de test. Bij de Clearblue roze blijft het resultaat ongeveer 8 minuten zichtbaar; heb je het gemist, dan staat het na het uittrekken van het teststaafje nog ongeveer 2 minuten. De symbolen beschrijven wat de test aangeeft, niet hoe vruchtbaar je bent, en ze zijn geen middel voor anticonceptie.

Strip negatief, slijm eiwitachtig. Voer beide in, het slijm onder Afscheiding, de test als negatief. Het zijn twee afzonderlijke waarnemingen: het slijm hangt samen met oestrogeen, de strip toont de LH-stijging. Hoe vaak per dag je test, staat in de gebruiksaanwijzing.

Eenzijdig trekken, strip negatief. Voer het trekken in onder Symptomen, bijvoorbeeld als krampen, en de test als negatief. Het trekken kan vlak vóór, rond of kort na de eisprong liggen, de strip toont alleen LH.

Testlijn bijna zo donker als de controlelijn. Je leest de testlijn zelf af, stelt met een schuifregelaar in hoe donker die is in vergelijking met de controlelijn, en geeft aan wat de test toont, zonder foto. Bij een lijn die bijna zo donker is, blijft het een negatief resultaat. Volgt er later nog een test, dan voer je die in als eigen invoer met tijdstip. Zo zie je of de lijn ’s ochtends lichter en ’s avonds donkerder was.

Test positief. Je voert het resultaat in als positief. Bevestig je een positief resultaat, dan zet de app de verwachte eisprong op de volgende dag en richt het berekende venster daarop; het duurt dan een dag langer. Meerdere positieve dagen op rij horen bij één stijging. Dat is een berekening, geen vaststelling of en wanneer de eisprong plaatsvindt.

Veel vrouwen vertellen dat libido en stemming in de loop van de cyclus veranderen: sommigen voelen zich prikkelbaar, huilerig of somber, anderen opgewekt. De gegevens zijn niet eenduidig, een vaste fase waarin de libido hoger of lager ligt, valt er niet uit af te leiden, en beide hangen samen met slaap, stress, relatie en sommige medicijnen. Een betrouwbare bevinding die een bepaalde stemming aan het midden van de cyclus koppelt, bestaat niet; beter onderbouwd is de tijd vóór de menstruatie, waarin de stemming bij sommige vrouwen verandert. Belast je dit sterk of beperkt het je dagelijks leven, bespreek het dan met je huisarts.

Gevoelige, gespannen borsten beginnen meestal pas na de eisprong en zijn niet geschikt als teken daarvoor. Spijsverteringsklachten komen eerder in de tweede helft van de cyclus voor. Vrouwen noemen ook een opgeblazen gevoel, misselijkheid, hoofdpijn, vermoeidheid, hevige trek of een scherpere reuk; voor geen van deze is een betrouwbare koppeling aan de eisprong aangetoond. Voer ze in onder Symptomen, Stemming of Spijsvertering, dan zie je na meerdere cycli of ze bij jou op vergelijkbare dagen liggen.

Na de eisprong stijgt de lichaamstemperatuur in rust, de basale temperatuur, met ongeveer 0,2–0,4 °C en blijft tot de volgende menstruatie verhoogd. De oorzaak is het hormoon progesteron. Welke waarden jij hebt, verschilt van vrouw tot vrouw; het gaat om de sprong in je eigen verloop, niet om een vast getal zoals 37 °C. Er wordt ’s ochtends gemeten na het wakker worden en vóór het opstaan, op dezelfde plek (mond, vagina of endeldarm) en met dezelfde thermometer; hoe lang er wordt gemeten, staat in de handleiding ervan.

De curve helpt je achteraf: blijft ze meerdere dagen verhoogd, dan pleit dat achteraf voor een eisprong die heeft plaatsgevonden. Bewijzen kan ze het niet. Het addertje onder het gras: de stijging laat zich pas na de eisprong zien, soms tot drie dagen erna, en als je haar ziet, is de eisprong meestal al voorbij. Om te voorspellen is de curve daarom niet geschikt, om te dateren ook slecht: de dag van de stijging kwam in slechts ongeveer 2 op de 10 cycli tot op één dag na overeen met de LH-stijging. Een daling vóór de eisprong is niet constant.

Een voorbeeld: tien dagen waarden rond 36,4 °C, daarna 12 dagen rond 36,7 °C. De sprong past achteraf bij een eisprong in de dagen ervoor, de precieze dag verraadt hij niet. Eén enkele hoge waarde is geen eisprong, en een ontbrekende stijging laat zich niet duiden. Deze dingen veranderen de meetwaarden:

• Koorts of een verkoudheid
• Alcohol de avond ervoor
• Stress, slaaptekort of ploegendienst
• Tijdsverschil door reizen
• Medicijnen en het starten of stoppen met de pil
• Een duidelijk later meettijdstip dan anders

Meerdere tekenen van de eisprong samen geven een beter beeld dan één alleen, vooral over meerdere cycli, want elk teken heeft zijn eigen zwakte. Ook dan blijft het een waarneming. Een voorbeeld: je ziet eiwitachtig slijm, voelt rechts een trekkend gevoel en hebt meer libido dan anders. Dat zijn tekenen die veel vrouwen rond het midden van de cyclus melden. Voor jou zeggen ze niets over of de eisprong nog moet komen, nu plaatsvindt, al voorbij is of helemaal plaatsvindt.

Welk teken zegt het meest? Geen enkel op zichzelf. Voor anticonceptie zijn kalenderberekening, slijm, temperatuur, lichaamssignalen en ovulatietests allemaal niet geschikt.

Tekenen van de eisprong voer je zelf in Cyelle in, de app beoordeelt ze niet. Cyelle berekent menstruatie, vruchtbaar venster en eisprong uit je cyclus en toont ze als voorspelling; de ovulatiedag daarin is als voorspelling gemarkeerd. Het minimum is om menstruatie en tests in te voeren, al het andere is vrijwillig.

• Afscheiding: kies Droog of een van de acht getekende types, van Melkwit en Eiwit via Bruin, Roze en Geel tot Wit en klonterig, Groen en Grijs. Om na te lezen is er onder “Afscheidingstypes” bij elk type een pagina. De pagina’s zijn geen eisprongtest.
• Symptomen, stemming, spijsvertering, seks en libido: bijvoorbeeld Krampen voor een trekkend gevoel; kant, duur en hevigheid schrijf je erbij onder Notities.
• Temperatuur: voer de basale temperatuur in; de statistieken tonen haar als curve.
• Ovulatietest: bij de teststrip lees je de testlijn zelf af en geef je aan wat de test toont, zonder foto. Digitale tests zoals Clearblue paars en roze voer je in met hun symbolen. Meerdere tests per dag zijn mogelijk, elk met tijdstip.

Vergeten dagen voer je achteraf in, in plaats van te gokken. Vanaf drie vastgelegde cycli rekent de app met je eigen cyclusduur; daarnaast staat hoe betrouwbaar de voorspelling op dat moment is.

Schommelt je cyclus van maand tot maand sterk, dan ligt de eisprong in elke cyclus ergens anders: de tijd tussen eisprong en menstruatie is de meer constante, de tijd daarvoor schommelt. Een lange cyclus kan daarom een late eisprong hebben of helemaal geen. De berekening is dan bijzonder grof: ze toont een breed venster in plaats van een punt en daarbij hoe betrouwbaar de voorspelling op dat moment is. Je invoer helpt je een patroon over meerdere cycli te zien.

Na het stoppen met de pil verschilt het van vrouw tot vrouw wanneer er weer een cyclus met eisprong op gang komt, ongeacht hoe lang je haar hebt gebruikt. Bij sommigen keert de eisprong al in de volgende cyclus terug, bij anderen duurt het enkele maanden. Tekenen en tests zijn in de eerste cycli moeilijker te lezen. Blijft de menstruatie langer dan drie maanden weg, bespreek dat dan met je huisarts; is een zwangerschap mogelijk, dan laat een test zien of die er is.

Na een miskraam kan het tot acht weken duren voordat de menstruatie terugkomt, en enkele maanden voordat de cyclus zich weer instelt. Ook na een bevalling en tijdens de borstvoeding kan hij zeer onregelmatig zijn, tekenen zijn dan moeilijker te duiden. Vragen daarover bespreek je met je huisarts of je verloskundige. In de jaren vóór de overgang, de perimenopauze, worden de eisprongen steeds onregelmatiger, er zijn cycli met en zonder eisprong.

Een eisprong zonder tekenen komt vaak voor: veel vrouwen merken geen van de tekenen, en dat zegt niets over of er een eisprong heeft plaatsgevonden. Je hebt niets over het hoofd gezien en niets verkeerd gedaan als je niets merkt. Ook een regelmatige menstruatie bewijst geen eisprong, want er bestaan cycli met bloeding maar zonder eisprong. Wie een patroon wil zoeken, kan zo te werk gaan:

1. Kies een of twee tekenen die je gemakkelijk kunt observeren, bijvoorbeeld slijm en temperatuur.
2. Voer ze in, ook op dagen waarop je niets merkt, want de lege dag hoort bij het patroon. Heb je al enkele cycli ingevoerd, gebruik die dan; anders duurt het bij lange cycli enkele maanden.
3. Leg de cycli naast elkaar en kijk of slijm en temperatuurstijging bij jou op een vergelijkbare afstand vóór de volgende menstruatie liggen. De statistieken tonen je de laatste zes cycli, de vergelijking van de tekenen maak je zelf.

Lees het resultaat als een waarneming over jezelf, niet als voorspelling voor de volgende cyclus. Je kunt het observeren ook pauzeren, want voor de berekening volstaat de menstruatie.

Wie al een jaar probeert zwanger te worden zonder dat het lukt, laat dat medisch onderzoeken; ben je 38 jaar of ouder, dan word je na dat jaar doorverwezen naar de gynaecoloog. Dat is de gebruikelijke wachttijd bij regelmatige seks zonder zwangerschap. Bij bekende aandoeningen, zeer onregelmatige of uitblijvende menstruaties of als je al meerdere miskramen hebt gehad, bespreek je het eerder met je huisarts, zonder deze termijnen af te wachten.

Vaak werken meerdere oorzaken samen, en ze kunnen bij de vrouw, bij de man of bij beiden liggen. Daarom laten in de regel beiden zich onderzoeken. De huisarts of, na verwijzing, de gynaecoloog kan vaststellen of er een eisprong plaatsvindt, met echo en bloedonderzoek; lichaamssignalen kunnen dat niet. Je aantekeningen, zoals testdagen met tijdstip, slijm en temperatuurcurve, helpen in het gesprek. Als het wachten je belast, is het goed om erover te praten, met je huisarts of bij Freya, de vereniging voor mensen met een kinderwens.