मिसकॅरेज: प्रक्रिया, रक्तस्राव, कालावधी

गर्भपात (मिसकॅरेज) कसा घडतो ते प्रत्येक स्त्रीमध्ये वेगळे असते: बरेचदा त्याची सुरुवात स्पॉटिंग आणि पोटातील कळांनी होते, कधीकधी काहीच लक्षणे नसतात. गर्भाचे अवशेष बाहेर पडताना रक्तस्राव सहसा पाळीपेक्षा जास्त असतो आणि त्यानंतर सुमारे तीन आठवड्यांपर्यंत चालू राहू शकतो. थांबून पाहण्याच्या मार्गात गर्भाचे अवशेष बाहेर पडायला काही दिवसांपासून अनेक आठवडे लागतात. पॅड लावल्यानंतर लगेच भिजला किंवा तुम्हाला चक्कर येत असेल, तर लगेच 108 (रुग्णवाहिका) किंवा 112 वर फोन करा (महाराष्ट्रासाठी माहिती). रात्री सगळे वाचायची गरज नाही: पहिली पावले “घरी: आता काय मदत करते” या भागात आहेत, सर्व धोक्याची चिन्हे शेवटच्या बॉक्समध्ये.

बरेचदा सुरुवात स्पॉटिंग आणि पाळीसारख्या पोटातील कळांनी होते. रक्तस्राव आणि वेदना मग नेहमीपेक्षा खूप वाढतात, कधीकधी मळमळ किंवा जुलाबासह. सर्वात तीव्र वेदना सहसा गर्भाचे अवशेष बाहेर पडण्याच्या थोडे आधी असतात आणि नंतर लवकर कमी होतात.

दुसरा मार्गही आहे: रक्तस्राव नाही, वेदना नाही. अल्ट्रासाऊंड (सोनोग्राफी) मध्ये तेव्हाच दिसते की गर्भधारणा पुढे वाढली नाही. याला मिस्ड मिसकॅरेज (गर्भाची वाढ थांबणे) म्हणतात. तुम्हाला आधी काही जाणवले नाही, याचा अर्थ तुमच्याकडून काही चुकले असा नाही. तपासणीत अल्ट्रासाऊंड आणि कधीकधी रक्ताची चाचणी येते, कारण वाढत नसलेल्या गर्भधारणेत hCG हार्मोन नेहमीप्रमाणे वाढत नाही.

गरोदरपणाच्या सुरुवातीला रक्तस्राव झाला याचा अर्थ आपोआप मिसकॅरेज असा होत नाही. ते आहे का, हे डॉक्टर अल्ट्रासाऊंड आणि बोलून ठरवतात. निष्कर्ष अजून स्पष्ट नसेल, उदाहरणार्थ खूप लवकर असल्यामुळे, तर अल्ट्रासाऊंड बहुतेकदा एक-दोन आठवड्यांनी पुन्हा केला जातो. तुम्हाला रक्तस्राव होत असेल आणि तुम्ही गर्भवती असाल किंवा असू शकत असाल, तर त्याच दिवशी स्त्रीरोगतज्ज्ञांना फोन करा; ते उपलब्ध नसतील तर जवळच्या रुग्णालयाच्या आपत्कालीन विभागात (कॅज्युअल्टी) जा; सल्ल्यासाठी महाराष्ट्रात 104 वर फोन करता येतो.

कारणाबद्दल: पहिल्या आठवड्यांत बरेचदा गर्भाच्या जनुकांमधील योगायोगाने झालेले बदल कारण असतात, ज्याला कोणी जबाबदार नसते. बहुतेक मिसकॅरेज अशा गोष्टींमुळे होतात ज्यांवर तुमचे नियंत्रण नसते. यात तुमचा दोष नाही. रोजच्या ताणतणावामुळे किंवा सामान्य शारीरिक हालचालीमुळे असे होते, याचा पुरावा नाही.

मिसकॅरेज किती काळ चालते, ते तुम्ही डॉक्टरांसोबत कोणता मार्ग निवडता त्यावर अवलंबून असते. थांबून पाहिल्यास गर्भाचे अवशेष बाहेर पडायला काही दिवसांपासून अनेक आठवडे लागू शकतात, आणि वेळ ठरवता येत नाही. तुम्ही गोळ्या घेतल्यास आकुंचन आणि रक्तस्राव सहसा 48 तासांच्या आत सुरू होतात, आणि गर्भाचे अवशेष बाहेर पडणे अनेक दिवस चालू शकते. डी अँड सी (गर्भाशय स्वच्छ करण्याची प्रक्रिया) ही ठरवलेल्या वेळी होणारी छोटी प्रक्रिया आहे.

वेदना, कळांसारख्या किंवा आकुंचनांसारख्या, सहसा गर्भाचे अवशेष बाहेर पडण्याच्या थोडे आधी सर्वात तीव्र असतात आणि नंतर कमी होतात. वेदनाशामक औषधे मदत करू शकतात. तुमच्यासाठी कोणते योग्य, ते तुमच्या डॉक्टरांना विचारा, आणि तुम्ही आधीच काय घेतले आहे तेही त्यांना सांगा; रात्री असेल तर आपत्कालीन विभागात (कॅज्युअल्टी) विचारा.

प्रत्येक मिसकॅरेज वेगळे घडते. मैत्रिणी किंवा फोरम्स काय सांगतात ते मानक नाही. धोक्याची चिन्हे आणि अल्ट्रासाऊंडने केलेली तपासणी, यावरच तुम्ही अवलंबून राहू शकता.

मिसकॅरेजमध्ये रक्तस्राव किती असतो, ते मुख्यतः गर्भाचे अवशेष बाहेर पडताना दिसते: तो सहसा पाळीपेक्षा स्पष्टपणे जास्त असतो.

पुढचा परिच्छेद तुम्हाला काय दिसू शकते ते सांगतो. आत्ता ते वाचायचे नसेल तर तो सोडून द्या.

रक्त चमकदार लाल, गडद लाल किंवा तपकिरी दिसू शकते. रक्ताच्या गाठी, तसेच गर्भाशयाचे आतील आवरण आणि कधीकधी गर्भाची पिशवी बाहेर पडू शकते. अवशेष राखाडी, गुलाबी किंवा पांढरट आणि धाग्यांसारखे दिसू शकतात. आठवड्यानुसार गर्भही दिसू शकतो, अगदी लहान. हे पाहणे शरीराला आणि मनालाही जड जाऊ शकते. पाहायचे की नाही, ते तुम्ही ठरवता.

रक्तस्राव “खूप जास्त” कधी, यासाठी निश्चित आकडा नाही. मार्गदर्शक म्हणून: पॅड लावल्यानंतर लगेच भिजला किंवा तेव्हा चक्कर येत असेल, तर लगेच 108 (रुग्णवाहिका) किंवा 112 वर फोन करा. रक्तस्राव पाळीपेक्षा जास्त आहे पण ही चिन्हे नाहीत, तर आजच फोन करा आणि तुम्ही गर्भवती असल्याचे सांगा. पॅड तुम्हाला प्रमाण सर्वात चांगले दाखवतात आणि पहिल्या दिवसांत सर्वात सोपा पर्याय आहेत; टॅम्पॉन किंवा मेन्स्ट्रुअल कप तुमच्यासाठी योग्य आहेत का, ते डॉक्टरांना विचारा.

गर्भाचे अवशेष गोळा करायचे असतील तर शौचालयात गाळणी ठेवणे उपयोगी ठरते. हवे असल्यास त्यांची तपासणी करता येते: घट्ट बंद होणाऱ्या डब्यात फ्रीजमध्ये ठेवा, आणि डॉक्टरांकडे किंवा रुग्णालयात सुपूर्द करेपर्यंत तसेच ठेवा. या तपासणीचा खर्च येतो का, ते आधी डॉक्टरांना विचारा.

गर्भाचे अवशेष बाहेर पडल्यानंतर रक्तस्राव सुमारे तीन आठवड्यांपर्यंत चालू राहू शकतो, काही प्रकरणांत जास्त काळ. तो सहसा हळूहळू कमी होतो. डी अँड सी नंतर बहुतेकदा फक्त हलका रक्तस्राव आणि कमी वेदना अपेक्षित असतात.

काही दिवसांनी रक्तस्राव कमी झाला, तर तो नेहमीचा क्रम आहे; तरीही तपासणी त्याचा भाग राहते. तो अचानक पूर्णपणे थांबला, तरीही तपासणी योग्य आहे, कारण सगळे बाहेर पडले आहे का, ते अल्ट्रासाऊंड दाखवतो. काही दिवसांनी तो पुन्हा स्पष्टपणे वाढला, तर त्याच दिवशी फोन करा. ताप 38 °C पेक्षा जास्त किंवा वाढत्या वेदना असतील, तर लगेच आपत्कालीन विभागात (कॅज्युअल्टी) जा, गर्भाचे अवशेष बाहेर पडल्यानंतर किंवा प्रक्रियेनंतर काही दिवसांनीही.

तुम्ही मदत मागू शकता.

• डॉक्टरांना फोन करा: तुमच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञांशी संपर्क साधा; दवाखाना बंद असेल तर रुग्णालयाच्या आपत्कालीन विभागाशी (कॅज्युअल्टी). तुम्ही गर्भवती आहात आणि रक्तस्राव होत आहे, असे सांगा. तिथले कोणीतरी तुम्हाला यायचे का ते सांगतील.
• कोणाला तरी जवळ बोलवा: शक्य असेल तर कोणाला तरी जवळ बोलवा. ते बरे वाटते आणि तुम्हाला मदत लागली तर उपयोगी पडते. तुम्ही एकट्या असाल तर फोनवर तसे सांगा. जास्त रक्तस्राव असेल तर स्वतः गाडी चालवू नका.
• काय घडते आहे ते लिहून ठेवा: सुरुवात, रक्तस्रावाचे प्रमाण (किती पॅड), वेदना आणि ताप नोंदवा, शक्यतो वेळेसह. मुद्दे पुरेसे आहेत, किंवा कोणाला तरी तुमच्यासाठी लिहायला सांगा.
• स्वतःचे ऐका: तुम्हाला कसे वाटते त्यानुसार वागा. चक्कर येत असेल किंवा बेशुद्ध पडल्यासारखे वाटत असेल, तर आडवे व्हा आणि लगेच 108 (रुग्णवाहिका) किंवा 112 वर फोन करा.

गर्भधारणा पुढे जात नाही हे निश्चित झाल्यावर साधारणपणे तीन मार्ग असतात. तुम्ही स्त्रीरोगतज्ज्ञांसोबत मिळून ठरवता आणि नंतरही पद्धत बदलू शकता. धोक्याची चिन्हे नसतील तर निश्चित झालेले मिसकॅरेज सहसा आपत्कालीन स्थिती नसते, तुम्हाला लगेच निर्णय घ्यायची गरज नाही. तरीही लवकरात लवकर डॉक्टरांशी संपर्क साधा.

• थांबणे: शरीर गर्भाचे अवशेष स्वतःच बाहेर टाकते. बहुतेकांमध्ये ते असे पूर्णपणे बाहेर पडतात; सगळे बाहेर पडले नाहीत तर गोळ्या किंवा प्रक्रिया पुढे येते. गर्भाशयावर शस्त्रक्रिया होत नाही, पण वेळ ठरवता येत नाही.
• गोळ्या: डॉक्टर मिसोप्रोस्टोल हे घटक असलेले औषध लिहून देतात, जे गर्भाशयाला आकुंचन करण्यासाठी उद्युक्त करते. हे औषध बाह्यरुग्ण पद्धतीने घेतले जाते, सहसा दवाखान्यात किंवा रुग्णालयात; आकुंचन आणि रक्तस्राव तुम्ही मग सहसा घरी अनुभवता. सगळे बाहेर पडले नसेल तर शक्यतो दुसरी मात्रा दिली जाते. या गोळ्या बरेचदा मंजुरीबाहेरच्या वापरासाठी (ऑफ-लेबल) वापरल्या जातात; खर्च कमी असतो, पण तो तुम्हाला स्वतः उचलावा लागू शकतो, ते आधी डॉक्टरांना विचारा. मळमळ, पोटदुखी, जुलाब किंवा ताप बऱ्याचदा येतात, सहसा थोड्या वेळासाठी. ताप 24 तासांपेक्षा जास्त राहिला किंवा नंतर नव्याने आला, तर लगेच आपत्कालीन विभागात (कॅज्युअल्टी) जा. कोणते वेदनाशामक घेतलेले चालेल ते आधी विचारून ठेवा, आणि एकट्या राहू नका.
• डी अँड सी किंवा सक्शन: एक छोटी प्रक्रिया, सहसा बाह्यरुग्ण पद्धतीने आणि भूल देऊन. ती ठरवलेल्या वेळी करता येते. प्रत्येक प्रक्रियेप्रमाणे यातही क्वचित धोके असतात, जे डॉक्टर आधी समजावून सांगतात. क्वचित प्रसंगी हाच एकमेव मार्ग असतो, उदाहरणार्थ खूप जास्त रक्तस्रावात किंवा गर्भाचे अवशेष आत राहिल्यास.

सगळे लवकर घडत असले, तरी तुम्ही कोणाला तरी सोबत घेऊ शकता आणि विचार करायला वेळ मागू शकता, जोपर्यंत धोक्याची चिन्हे नाहीत. डॉक्टरांना हेही विचारा की हे किती काळ चालू शकते, तपासणी केव्हा आहे आणि तुम्हाला वैद्यकीय रजा मिळेल का.

नैसर्गिकरित्या किंवा औषधाने गर्भाचे अवशेष बाहेर पडल्यानंतर मिसकॅरेजमध्ये अल्ट्रासाऊंडची तपासणी असते, सहसा 7 ते 14 दिवसांनी. सगळे बाहेर पडले आहे का, ते यातून कळते. काही अवशेष राहिले तर ते पुढच्या पाळीबरोबर निघू शकतात, किंवा डॉक्टर गोळ्या किंवा प्रक्रिया सुचवतात.

पहिल्या संपर्कातच तुमच्या रक्तगटाबद्दल विचारा; तो तुमच्या MCP कार्डवर किंवा तपासण्यांच्या फाईलमध्ये असतो, तुमच्याकडे असल्यास. तो रीसस-निगेटिव्ह असेल तर अँटी-D इंजेक्शनची गरज आहे का, ते डॉक्टर ठरवतात.

प्रेग्नन्सी टेस्ट आणखी काही आठवडे पॉझिटिव्ह राहू शकते, कारण हार्मोन फक्त हळूहळू कमी होतो. सगळे बाहेर पडले आहे का, ते डॉक्टरांकडील तपासणी ठरवते. चाचणीची रेषा फिकट झाली, तर तो अपेक्षित क्रम आहे; चाचणी निगेटिव्ह आल्यानंतर पुन्हा पॉझिटिव्ह झाली, तर लवकरात लवकर फोन करा. चाचणी सुमारे तीन आठवड्यांनंतरही पॉझिटिव्ह असेल, तर डॉक्टरांशी बोला. गरोदरपणाची लक्षणे फक्त हळूहळू कमी होतात, आणि मनःस्थितीतील चढउतार शक्य आहेत.

मिसकॅरेजनंतरची पहिली पाळी बरेचदा सुमारे पाच ते सहा आठवड्यांनी येते, कधीकधी उशिरा. काही प्रसंगी अंडोत्सर्जन 8 ते 10 दिवसांनीच होऊ शकते, म्हणजे पहिल्या पाळीच्या आधीही. तुम्ही सायकल कॅलेंडर ठेवत असाल, तर तो रक्तस्राव पाळी म्हणून नोंदवू नका, तर टिपण म्हणून नोंदवा, नाहीतर अंदाज बदलतात.

गणना आणि चक्राचे निरीक्षण गर्भनिरोधनासाठी योग्य नाहीत, मिसकॅरेजनंतरच्या आठवड्यांतही नाही. तुम्हाला सध्या गर्भवती व्हायचे नसेल, तर डॉक्टरांशी गर्भनिरोधनाबद्दल बोला.

तुम्हाला पुन्हा प्रयत्न करायचा की नाही आणि कधी, हा फक्त वैद्यकीय प्रश्न नाही. नैसर्गिकरित्या गर्भाचे अवशेष बाहेर पडल्यानंतर एखादे चक्र सोडून देण्याची गरज नाही; डी अँड सी नंतर एक पाळी येईपर्यंत थांबणे योग्य असू शकते. लैंगिक संबंधांबद्दल वेगवेगळ्या शिफारसी आहेत: काही जण संसर्गाच्या धोक्यामुळे त्रास कमी होईपर्यंत थांबायला सांगतात. तुमच्यासाठी काय लागू आहे, ते डॉक्टरांना विचारा.

हा दुसरा मिसकॅरेज असेल किंवा तुम्हाला काळजी वाटत असेल, तर डॉक्टरांशी कारण शोधण्याच्या तपासणीबद्दल बोला; ते तुम्ही आधीही करू शकता. जर्मनीतील रुग्णांसाठीच्या माहितीनुसार ही तपासणी सहसा तीन मिसकॅरेजनंतर दिली जाते, गर्भाच्या अवशेषांची आनुवंशिक तपासणी दोननंतरही उपयुक्त ठरते. हा तुमच्यावरचा आरोप नाही.

तुम्ही कामावर जाऊ शकत नसाल, तर डॉक्टरांकडून वैद्यकीय प्रमाणपत्र घेऊन रजा घ्या, तुम्ही शारीरिकदृष्ट्या पुन्हा ठीक असलात पण मानसिकदृष्ट्या तयार नसलात तरीही. कामाच्या ठिकाणी कोणती माहिती द्यावी लागते, ते तुमच्या संस्थेच्या नियमांवर अवलंबून असते; प्रमाणपत्रात काय लिहावे याबद्दल डॉक्टरांशी बोला.

भारतात औपचारिक नोकरीत असलेल्या स्त्रियांसाठी Code on Social Security, 2020 अंतर्गत मिसकॅरेजनंतर 6 आठवड्यांची सशुल्क रजा आहे. अनौपचारिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या अनेकींना हा हक्क लागू होत नाही. ही रजा तुम्हाला लागू होते का आणि कशी घ्यायची, ते तुमच्या कामाच्या ठिकाणी आणि डॉक्टरांकडे विचारा.

मिसकॅरेज ही बऱ्यापैकी वारंवार घडणारी घटना आहे, जरी तुम्ही एकट्याच आहात असे वाटले तरी. त्यामुळे नुकसान लहान होत नाही. अनेकांसाठी ते त्यांनी गमावलेले मूल असते, अगदी सुरुवातीच्या आठवड्यातही.

दुःख खूप वेगवेगळ्या प्रकारे घडते. राग, रिकामेपणा, गरोदर स्त्रियांबद्दल हेवा आणि अपराधीपणाची भावना येते, तसेच सुटका वाटणे किंवा काहीच न वाटणे. काही जण लगेच थकतात, काही आठवड्यांनंतर. निराशा, भीती किंवा झोप न येणे कमी होत नसेल, तर फॅमिली डॉक्टर, स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा समुपदेशक यांच्याकडून आधार घ्या. तुम्हाला जगावेसे वाटत नसेल, तर Tele MANAS ला फोन करा, मोफत, 24 तास, मराठीतही: 14416 (किंवा 1800-891-4416).

जोडीदार आणि आजूबाजूचे लोक बरेचदा गोंधळून प्रतिक्रिया देतात. तुम्हाला काय मदत करते ते तुम्ही सांगू शकता: ऐकणे, फोन आणि भेटी सांभाळणे, सतत विचारत न राहणे. तुम्हाला शब्द सापडत नसतील तर त्यांना हा भाग दाखवू शकता.

मिसकॅरेजनंतर गर्भाच्या अवशेषांचे पुढे काय केले जाते आणि त्याबद्दल तुम्हाला काही पर्याय हवे असतील, तर आधी रुग्णालयात किंवा डॉक्टरांना विचारा; रुग्णालयांच्या पद्धती वेगवेगळ्या असतात. एखादे प्रमाणपत्र हवे असेल तर तेही डॉक्टर किंवा रुग्णालयाकडे विचारा.

गर्भधारणा गमावल्यानंतर तुमच्या भागातील आशा ताई किंवा एएनएम तुमची काळजी घेण्यात मदत करू शकतात; तुमच्या डॉक्टरांना विचारा. मन खूप जड वाटत असल्यास भारतात Tele MANAS 14416 वर समुपदेशन मिळू शकते.