Miskraam: verloop, bloedverlies en duur

Het verloop van een miskraam verschilt van vrouw tot vrouw: vaak begint het met licht bloedverlies en krampen, soms zijn er helemaal geen tekenen. Bij het afgaan is het bloedverlies meestal sterker dan bij een menstruatie en kan het daarna tot ongeveer drie weken aanhouden. Bij afwachten duurt het afgaan enkele dagen tot meerdere weken. Is een maandverband kort na het verschonen weer doorweekt of word je duizelig, bel dan direct 112 (gegevens voor Nederland). 's Nachts hoef je niet alles te lezen: de eerste stappen staan onder “Thuis: wat nu helpt”, alle waarschuwingssignalen in het kader aan het einde.

Vaak begint het met licht bloedverlies en krampachtige pijn die aan een menstruatie doet denken. Bloedverlies en pijn worden dan vaak duidelijk sterker dan gewoonlijk, soms met misselijkheid of diarree. De hevigste pijn komt meestal vlak voor het afgaan van het weefsel en neemt daarna snel af.

Er is ook de andere weg: geen bloeding, geen pijn. Pas bij de echo blijkt dat de zwangerschap zich niet verder heeft ontwikkeld. Dat noem je een stille miskraam. Dat je er eerder niets van gemerkt hebt, betekent niet dat je iets over het hoofd hebt gezien. Bij het onderzoek horen de echo en soms een bloedafname, want het hormoon hCG stijgt bij een zwangerschap die zich niet verder ontwikkelt niet zoals gebruikelijk.

Bloedverlies in een vroege zwangerschap betekent niet automatisch een miskraam. Of er een is, stelt de arts vast met een echo en een gesprek. Is de uitslag nog niet duidelijk, bijvoorbeeld omdat het heel vroeg is, dan wordt de echo vaak na een tot twee weken herhaald. Als je bloedt en zwanger bent of zou kunnen zijn, bel dan dezelfde dag je verloskundige of huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost.

Over de oorzaak: in de eerste weken zijn het vaak toevallige veranderingen in het erfelijk materiaal van de vrucht, die niemand veroorzaakt heeft. De allermeeste verliezen komen door factoren waar je geen invloed op hebt. Met schuld heeft dat niets te maken. Voor stress in het dagelijks leven of normale lichamelijke activiteit is geen bewijs als oorzaak.

Hoelang een miskraam duurt, hangt af van wat je samen met de arts kiest. Bij afwachten kan het van enkele dagen tot meerdere weken duren voordat het weefsel afgaat, en het tijdstip valt niet te plannen. Neem je tabletten, dan beginnen de samentrekkingen en het bloedverlies meestal binnen 48 uur, en het afgaan kan zich over meerdere dagen uitstrekken. Een curettage is een korte ingreep met een planbare afspraak.

De pijn, krampachtig of weeënachtig, is meestal vlak voor het afgaan het hevigst en wordt daarna minder. Pijnstillers kunnen helpen. Welke bij jou past, bespreek je met je huisarts of verloskundige, 's nachts met de huisartsenpost, en vertel daar ook wat je al hebt ingenomen.

Elke miskraam verloopt anders. Wat vriendinnen of forums vertellen, is geen norm. De waarschuwingssignalen en de controle met een echo zijn wat je kunt aanhouden.

Hoe sterk het bloedverlies bij een miskraam is, blijkt vooral bij het afgaan: het is meestal duidelijk sterker dan bij een menstruatie.

De volgende alinea beschrijft wat je kunt zien. Sla hem over als je dat nu niet wilt lezen.

Het bloed kan helderrood, donkerrood of bruinig zijn. Er kunnen stolsels afgaan, daarnaast slijmvliesweefsel en soms het vruchtzakje. Het weefsel kan grijs, roze of witachtig zijn en draderig lijken. Afhankelijk van de week kan ook de vrucht zelf te zien zijn, heel klein. Dat kan je raken, lichamelijk en emotioneel. Jij beslist of je kijkt.

Een vast getal vanaf wanneer het bloedverlies “te hevig” is, bestaat niet. Als richtlijn: is een maandverband kort na het verschonen weer doorweekt of word je daarbij duizelig, bel dan 112. Is het bloedverlies sterker dan een menstruatie, maar zonder deze signalen, bel dan vandaag nog en zeg dat je zwanger bent. Met maandverband zie je het best hoeveel je bloedt, en het is in de eerste dagen de eenvoudigste keuze; of tampons of een cup voor jou passen, bespreek je met je huisarts of verloskundige.

Wil je het weefsel opvangen, dan helpt een zeef in het toilet. Op verzoek kan het worden onderzocht: bewaar het in een goed sluitend potje in de koelkast tot je het aan je verloskundige of huisarts geeft. Of je zorgverzekering het onderzoek vergoedt, vraag je vooraf aan je zorgverlener.

Na het afgaan kan het bloedverlies tot ongeveer drie weken aanhouden, in sommige gevallen langer. Het wordt in de regel met de tijd minder. Na een curettage is meestal alleen licht bloedverlies en weinig pijn te verwachten.

Wordt het bloedverlies na een paar dagen minder, dan is dat het gebruikelijke verloop; de controle blijft toch onderdeel ervan. Stopt het heel plotseling helemaal, dan is de controle eveneens zinvol, want of alles is afgegaan, laat de echo zien. Wordt het na enkele dagen weer duidelijk sterker, bel dan dezelfde dag. Komen er koorts boven 38 °C of toenemende pijn bij, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost, ook dagen na het afgaan of de ingreep.

Je mag om hulp vragen.

• Bel je zorgverlener: Neem contact op met je verloskundige of huisarts, buiten kantooruren met de huisartsenpost. Zeg dat je zwanger bent en bloedt. Daar zegt iemand je of je moet komen.
• Haal iemand erbij: Haal er, als je kunt, iemand bij. Dat doet goed en helpt als je hulp nodig hebt. Ben je alleen, zeg dat dan aan de telefoon. Bij hevig bloedverlies rijd je niet zelf.
• Bijhouden wat er gebeurt: Noteer begin, hevigheid van het bloedverlies (hoeveel maandverbanden), pijn en koorts, het best met tijdstip. Steekwoorden volstaan, of vraag iemand het voor je te doen.
• Luister naar jezelf: Richt je op hoe je je voelt. Word je duizelig of voel je je flauw worden, ga dan liggen en bel direct 112.

Staat vast dat de zwangerschap niet doorgaat, dan zijn er meestal drie mogelijkheden. Je beslist samen met je verloskundige, huisarts of gynaecoloog en kunt de aanpak later nog wijzigen. Een vastgestelde miskraam is zonder waarschuwingssignalen in de regel geen spoedgeval, je hoeft niet meteen te beslissen. Neem toch binnen afzienbare tijd contact op.

• Afwachten: Het lichaam stoot het weefsel zelf af. Bij de meeste vrouwen gaat het zo volledig af; gaat niet alles af, dan volgen tabletten of een ingreep. De baarmoeder wordt niet geopereerd, maar het tijdstip is niet te plannen.
• Tabletten: Je zorgverlener, meestal de gynaecoloog, schrijft een medicijn voor met de werkzame stof misoprostol, dat de baarmoeder aanzet tot samentrekkingen. Je krijgt het poliklinisch, zonder opname; samentrekkingen en bloedverlies maak je dan in de regel thuis mee. Is niet alles afgegaan, dan volgt eventueel een tweede dosis. De tabletten worden vaak off-label gebruikt, dus voor een toepassing die niet in de bijsluiter staat. Of ze worden vergoed en of dat onder je eigen risico valt, vraag je vooraf aan je zorgverlener of zorgverzekeraar. Misselijkheid, buikpijn, diarree of koorts komen vaker voor, meestal maar kort. Duurt de koorts langer dan 24 uur of komt ze later opnieuw, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost. Bespreek vooraf welke pijnstiller je mag nemen, en blijf niet alleen.
• Curettage of zuigcurettage: Een korte ingreep, meestal poliklinisch en onder narcose. Hij is planbaar. Zoals bij elke ingreep zijn er zeldzame risico's, die de arts vooraf met je bespreekt. In zeldzame gevallen is het de enige weg, bijvoorbeeld bij zeer hevig bloedverlies of als er weefsel achterblijft.

Gaat alles snel, dan mag je iemand meenemen en om bedenktijd vragen, zolang er geen waarschuwingssignalen zijn. Vraag ook hoelang het kan duren, wanneer de controle is en of je je ziek kunt melden.

Na een natuurlijk of medicamenteus afgaan hoort bij een miskraam een echo-afspraak, meestal na 7 tot 14 dagen. Die laat zien of alles is afgegaan. Blijven er resten achter, dan kunnen ze met de volgende menstruatie afgaan, of je zorgverlener bespreekt tabletten of een ingreep.

Vraag al bij het eerste contact naar je bloedgroep; die staat op je zwangerschapskaart, als je die hebt. Ben je rhesus-negatief, dan beoordeelt je zorgverlener of een anti-D-injectie nodig is.

Een zwangerschapstest kan nog enkele weken positief blijven, omdat het hormoon maar langzaam daalt. Of alles is afgegaan, blijkt bij de controle. Wordt de testlijn zwakker, dan is dat het verwachte verloop; wordt de test na een negatieve uitslag weer positief, bel dan snel. Is de test na ongeveer drie weken nog positief, neem dan contact op met je verloskundige of huisarts. Zwangerschapsklachten gaan maar langzaam terug, en stemmingswisselingen zijn mogelijk.

De eerste menstruatie na een miskraam komt vaak na ongeveer vijf tot zes weken, soms later. De eisprong kan in enkele gevallen al na 8 tot 10 dagen plaatsvinden, dus nog vóór de eerste menstruatie. Houd je een menstruatiekalender of cyclus-app bij, voer het bloedverlies dan niet als menstruatie in, maar als notitie, anders verschuift het de voorspellingen.

Berekening en observatie van de cyclus zijn niet geschikt als anticonceptie, ook niet in de weken na een verlies. Als je nu niet zwanger wilt worden, bespreek anticonceptie dan met je huisarts.

Of en wanneer je het opnieuw wilt proberen, is geen puur medische vraag. Na een natuurlijk verlopen miskraam hoef je niet eerst een menstruatie af te wachten; na een curettage kan dat zinvol zijn. Over seks zijn er uiteenlopende adviezen: sommigen raden aan te wachten tot de klachten zijn afgenomen, vanwege het risico op infecties. Vraag je zorgverlener wat voor jou geldt.

Is het al de tweede miskraam of maak je je zorgen, bespreek dan met je huisarts of verloskundige of een onderzoek zinvol is; dat mag je ook eerder doen. In Nederland spreekt men vanaf twee miskramen van herhaalde miskramen; de gynaecoloog kan dan met je bespreken of onderzoek naar een oorzaak zinvol is. Dat is geen verwijt aan jou.

Als je niet kunt werken, meld je dan ziek, ook als je lichamelijk al weer fit bent maar emotioneel niet klaar. Je werkgever hoeft de reden niet te weten: hij hoort alleen dát je ziek bent, geen diagnose.

In Nederland heb je bij een miskraam vóór 24 weken geen recht op zwangerschaps- of bevallingsverlof; je kunt je wel ziek melden. Vanaf 24 weken, ook als het kindje levenloos is geboren, heb je recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof, samen minstens 16 weken. Of je de 24 weken al hebt bereikt, zegt je verloskundige of arts.

Miskramen komen vrij vaak voor, ook al voelt het alsof je de enige bent. Dat maakt het verlies niet kleiner. Voor veel vrouwen is het een kind dat ze verloren hebben, ook in een vroege week.

Verdriet verloopt heel verschillend. Woede, leegte, afgunst op zwangere vrouwen en schuldgevoelens komen voor, evenals opluchting of het gevoel helemaal niets te voelen. Sommigen zijn meteen uitgeput, anderen pas weken later. Als somberheid, angst of slapeloosheid niet afnemen, zoek dan steun bij je huisarts of een hulporganisatie. Als je niet meer wilt leven, bel dan 113 (gratis en dag en nacht bereikbaar, ook via 113.nl); bij nood bel je 112.

Partner en omgeving reageren vaak onhandig. Je kunt zeggen wat jou helpt: luisteren, telefoontjes en afspraken overnemen, niet voortdurend navragen. Als je woorden tekortschieten, kun je hen deze alinea laten zien.

Of en hoe je afscheid kunt nemen of het kindje kunt laten begraven of cremeren, bespreek je met je verloskundige, huisarts of het ziekenhuis. Wat mogelijk is, verschilt per situatie.

Rond een zwangerschapsverlies kun je terecht bij je verloskundige of huisarts; vraag wat er voor jou mogelijk is en wat je zorgverzekering vergoedt. Steun en contact met lotgenoten vind je in Nederland bijvoorbeeld bij Freya, de vereniging voor mensen met vruchtbaarheidsproblemen; ook Thuisarts verwijst bij een miskraam naar haar.